Pandemi döneminde iş hayatımıza giren ve ardından hibrit ya da tamamen freelance (bağımsız) modellerle kalıcılaşan uzaktan çalışma düzeni, şehir hayatında "laptop ekonomisi" adı verilen yeni bir ticari krizi tetikledi. İstanbul'un Beşiktaş, Kadıköy ve Şişli gibi merkezi ve popüler ilçelerinde faaliyet gösteren kafeler, günün erken saatlerinden itibaren sırt çantalı ve bilgisayarlı çalışanların akınına uğruyor. Ancak artan kira, personel ve yüksek enerji maliyetleri altında ezilen mekan sahipleri, masa devir hızının sıfıra inmesi üzerine çareyi sert kısıtlamalarda buldu. Popüler caddelerdeki kafelerin girişlerine artık hafta sonu laptop kullanımının yasak olduğunu belirten tabelalar asılıyor.
"Hayır Kurumu İşletmiyoruz, Kasaya Para Girmiyor"
Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin haberine göre; İstanbul merkezli popüler bir kahve zincirinin bölge müdürü Hakan Ateş, dükkanlardaki maliyet ve ciro dengesinin artık sürdürülemez bir noktaya geldiğini vurguladı. Eskiden bir masaya gün içinde ortalama 5-6 farklı müşterinin oturduğunu belirten Ateş, mevcut tabloyu şu sözlerle özetledi:
"Sabah saat 09.00'da en ucuz filtre kahveyi alıp prize yakın masaya oturan bir yazılımcı veya öğrenci, akşam saat 17.00'ye kadar o masayı tamamen kilitliyor. Bu esnada hem kesintisiz elektrik harcıyor hem Wi-Fi ağını meşgul ediyor hem de mekana dışarıdan gelip gerçekten kahve içip kalkacak olan müşterinin hakkını gasbediyor. Bizler hayır kurumu işletmiyoruz; her ay yüz binlerce lira kira, stopaj ve personel maaşı ödüyoruz. İçerisi insanla dolu görünüyor ancak gün sonunda kasaya giren para yok denecek kadar az kalıyor."
Sosyal Medyanın "Bedavacı" Yan Etkisi: Pozluk Müşteriler
Kafelerin tek problemi mesai yapan laptop kullanıcıları ile sınırlı kalmıyor. Kendisini "içerik üreticisi" olarak tanımlayarak mekana gelen yeni nesil gençler de esnafı bezdirmiş durumda. Hiçbir şey sipariş etmeden, sadece mekanın dekorunu ve estetik köşelerini arkasına alarak onlarca fotoğraf ve video çeken, ardından mekanı hızla terk eden bu kitle, esnaf tarafından sosyal medya ekonomisinin "bedavacı yan etkisi" olarak tanımlanıyor ve sabırları taşırıyor.
"Evde Çalışmak Hem Maliyetli Hem Depresif"
Madalyonun diğer yüzünde ise ev ile ofis arasına sıkışan ve bütçesini dengelemeye çalışan geniş bir çalışan kitlesi bulunuyor. Yaklaşık 3 yıldır bir yazılım firmasına evden destek veren kıdemli arayüz tasarımcısı Burak Tan, kafeleri bir lüks değil, mecburi bir çalışma alanı olarak gördüğünü söylüyor. Tan, çalışanların savunmasını şu sözlerle dile getirdi:
Fatura Yükü: "Evde tek başıma çalıştığımda kışın doğal gaz, yazın klima ve gün boyu açık kalan bilgisayar ile monitör yüzünden elektrik faturam ikiye katlanıyor."
Psikolojik Etken: "Tüm gün dört duvar arasında kalmak insan psikolojisini ciddi anlamda depresif bir noktaya sürüklüyor. Kafeye gittiğimde hem insan yüzü görüyorum hem de konsantrasyonum artıyor."
Ekonomik Çıkmaz: "Her gün ortak çalışma alanlarına (co-working) binlerce lira üyelik ücreti verebilecek ekonomik gücümüz yok. Mekanların bizi tamamen dışlaması çok kırıcı. Çözüm bizi kovmak değil, laptoplu müşterilere özel alanlar oluşturmak olmalı."
Kafelerin "Mesai Yapan" Müşteriye Karşı Aldığı Tedbirler
Fatura Altında Süreli Wi-Fi: İşletmeler süreli internet sistemine geçiş yapıyor. Sipariş fişinin altına sadece 1,5 saat geçerli olan bir şifre basılıyor ve süresi biten kullanıcı sistem tarafından otomatik olarak ağdan atılıyor.
Priz Kapatma Operasyonu: Birçok mekanda masaların altındaki prizler plastik kapaklarla tamamen körleniyor ya da şarj alanları sadece garsonların kontrolündeki ücretli istasyonlara devrediliyor.
Zaman Ayarlı Minimum Sipariş: Hafta sonu yoğunluğunda ciro kaybı yaşamak istemeyen mekanlar, belirli saatten fazla oturan müşterilerden her 2 saatte bir yeni bir sipariş verme mecburiyeti talep ediyor.