Türkiye'de yıllardır mavi yaka ile beyaz yaka arasında süregelen gelir dengesi, hizmet sektöründeki fahiş fiyat artışlarıyla kökten sarsılıyor. Eğitim, diploma ve unvanın yerini piyasadaki talep gücünün almasıyla birlikte ev temizliğine giden gündelikçi kadınların kazancı dudak uçuklatacak seviyelere ulaştı. Geçen yıl 2-3 bin TL olan ortalama gündelik ücretleri, bu yıl bayram gibi yoğun dönemlerin de fırsat bilinmesiyle 5-6 bin TL bandına fırladı. Hatta inşaat sonrası 3+1 dairelerin temizliği için 14 bin TL talep edenlerin olduğu bildirildi.
Fiyatı Serbest Piyasa Değil "WhatsApp Dedikodusu" Belirliyor
Sabah'tan Betül Alakent'in haberine göre; sektörde resmi bir tarife ya da alt-üst sınır bulunmuyor. Fiyatların nasıl belirlendiğinin arkasındaki sır ise dijital gruplarda saklı. Temizlik çalışanları, kurdukları WhatsApp grupları üzerinden kendi aralarında adeta gizli bir kartel oluşturmuş durumda.
Kadınların birbirine iş pasladığı bu gruplarda, "Ben şu eve şu fiyata gittim" mesajları anında yeni taban fiyata dönüşüyor. Fiyatlar gruptaki dedikodunun hızına göre yükselirken, sistem komisyonculuğa da kapı aralıyor. Örneğin; 6 bin TL istenen bir temizlik işinin 1.000 TL'si, işi ayarlayan grup üyesine komisyon olarak ödeniyor.
Markalı Deterjan Şartı ve "Saatim Doldu" İptali
Artan fiyatlar tek başına gelmiyor; çalışanlar ev sahiplerine ağır şartlar da dikte ediyor. Sektörde yaşanan kurumsal ve kültürel değişimler şu şekilde sıralanıyor:
Lüks Malzeme Dayatması: Birçok temizlik çalışanı artık sıradan deterjanları reddediyor. Belirli markaların özel içerikli ürünleri talep ediliyor; ev sahibi bunları almadığında iş kalitesi düşürülüyor ya da iş yarım bırakılıyor.
Mesai Sınırı: Eskiden "temizlik bitince evden çıkma" kuralı hakimken, şimdilerde saat hesabı yapılıyor. Çalışanlar "Saatim doldu" diyerek temizliği bitirmeden evden ayrılabiliyor.
Açık Artırma Usulü: Benzer büyüklükteki evler için tamamen farklı fiyatlar istenebiliyor ve pazarlık payı bırakılmıyor. Ev sahibi pazarlık istediğinde yüksek talep öne sürülerek iş reddediliyor.
Vergi Yok, Kazanç Tamamen Cepte
Aylık vurulduğunda üst düzey şirket yöneticilerinin maaşlarıyla yarışan bu gelirlerin neredeyse tamamı kayıt dışı kalıyor. Bordrolu çalışanlar gelirlerinin önemli bir kısmını vergi olarak devlete öderken, gündelik temizlik işine gidenlerin fatura kesmemesi ve resmi kayıt dışı çalışması, kazancın kesintisiz olarak cepte kalmasını sağlıyor. Bu durum beyaz yakalı orta sınıfı alt gelir grubuna doğru iterken, gündelikçileri ekonominin en güçlü aktörlerinden biri yapıyor.
Yüksek Maliyete Karşı Yabancı Alternatifi
Gelinen noktada eve temizlikçi çağırmak beyaz yakalılar için bile lüks bir statü göstergesi haline gelirken, bütçesi sarsılan vatandaşlar çareyi göçmen işçilerde arıyor. Yerli çalışanların fahiş fiyatlarına ve bitmek bilmeyen şartlarına karşı, daha uygun maliyetlerle çalışan Özbek ve Türkmen kadınlar sektörde yeni alternatif haline geldi. Bu yabancı iş gücü piyasada fiyatları aşağı çekecek bir denge unsuru oluştursa da ülkedeki kayıt dışı istihdam alanını daha da genişletiyor.